Laatst geüpdated: 5 augustus, 2026

Een reflectie na het kijken van een televisie-uitzending of documentaire over suïcidaliteit

Oscar Westra van Holthe (oprichter Hulp bij Suïcidale Gedachten, systeemtherapeut i.o. NVRG)

(klik op het plaatje om de documentaire “De dag dat ik mijn vrouw verloor aan een depressie” te kijken)

‘De dag dat ik mijn vrouw verloor aan een depressie.’

De NPO-documentaire “De dag dat ik mijn vrouw verloor aan een depressie” opent met Yoeri, de man van Annemarie, die zegt over de dag dat zijn vrouw uit het leven stapte: “Wat het meeste opviel is dat er niets opviel. Het was gewoon een woensdag.” Hij werkt aan de documentaire mee om “andere Annemaries te voorkomen”. Want “de dood van mijn vrouw is natuurlijk het allerzinlooste, onnodigste en pijnlijkste wat er ooit in mijn leven is gebeurd.”

“Zelfs voor hele sterke vrouwen kan het soms even teveel worden.”

Annemarie was ondernemend, energiek, had overal zin in en zei blijkbaar overal ja op. Het beeld van de mensen om haar heen was dat ‘als het niemand lukt, kan zij het’. Ze blijkt de lat erg hoog te leggen. ‘Zo moest het gebeuren.’ Dat perfectionisme in moederschap leverde haar altijd teleurstelling op. Want door haar hoge verwachtingen aan zichzelf, aan haar partner en aan de omgeving om zich heen, viel alles tegen. Een combinatie van zich perfectionistisch op dingen instellen met een psychose en een post-partum-depressie werden haar teveel. Haar zelfbeeld zonk diep. Yoeri vertelt: “Ze was een fantastische moeder, maar dat zag ze zelf niet meer.” De relatiedip en midlife-crisis waar beiden in zaten, hielp ook niet mee. Yoeri verzucht: “Zelfs voor hele sterke vrouwen kan het soms even teveel worden.” Hij vervolgt dan: “Annemarie wilde het perfect voor iedereen doen, maar vergat zichzelf. Met de rollen van slechte partner of werknemer, daar kon ze nog wel mee leven. Dan haatte ze zichzelf ook ‘maar daar kom ik wel doorheen’, dacht ze dan. Maar het slechte moederschap, het niet kunnen leveren waar zij recht op hebben, namelijk de perfecte moeder, dat elke dag op haar schouders dragen, dat kon ze niet. Dat was mijn wake-up call.”

“If my love for you could keep me alive, I would have lived forever.”

Door uit het leven te stappen was Annemarie ervan overtuigd dat zij ons een gunst verleende door er niet meer te zijn. Haar redenering was, aldus Yoeri: “Door mezelf te verwijderen uit het leven van de kinderen ontstaat er ruimte voor verbetering. Ze was ervan overtuigd dat ze het goede deed.” Maar die verwerking bij de achterblijvers is minder vanzelfsprekend dan gedacht. “Van een nachtmerrie werd het een tragedie. Onbewust zoek je toch naar antwoorden.” Yoeri begint een app-groepje ‘verder vaderen’ met lotgenoten. “Je hoopt dat dit het minder zinloos maakt. Je probeert het toch een beter plekje te geven. Dat het niet iets puur zwarts en puur overbodigs is. Je hoopt ergenst toch dat die zwarte bladzijden uit ons leven grijzer worden, wit blijven of –vandaar deze documentaire– overgeslagen worden.” Voor Annemarie is het te laat. Daarom doet Yoeri de oproep om eerder professionele hulp te zoeken. Want aan de liefde voor elkaar hoeft het niet te liggen. “Hoe kom je uit de rabbit hole? Hoe kan je met de machteloosheid en de diepe dalen omgaan?” Voor die weg omhoog heb je echt hulp in te schakelen. “De mannen van ‘verder vaderen’ had ik natuurlijk liever niet leren kennen, maar het biedt iets van troost tegen de zinloosheid van dit alles. Suïcide is ook zo definitief. Dat ze daar mij niets over verteld heeft, dat doet gigantisch veel pijn.”

Bevindingen uit de praktijk

Navigeren van de uiteenlopende mix aan gevoelens over de gesuïcideerde persoon

In mijn werk als systeemtherapeut i.o. bij Hulp bij Suïcidale Gedachten merk ik dat nabestaanden allemaal zeggen dat zij wensen dat ze eerder hulp ingeschakeld hadden. Vaak ligt er ook een schuldgevoel onder. Heb ik signalen gemist? Had ik het moeten weten? Was ik teveel met mezelf bezig? Had ik het, zelfs als ik het wilde, überhaupt kunnen voorkomen? Hoe ga ik om met mijn gemis? Hoe ga ik met het beeld om dat mensen mij misschien wel van alles verwijten (bijvoorbeeld dat ik geen goede partner/ouder was)? In het geval dat er een aanloop was, dat het al langer scheef liep, kan het ook zijn dat er na de dood geen ruimte is voor gevoelens van boosheid (‘Wat doe je me aan? Wat flik je me nou?’), diep verdriet (‘Ik mis je zo’), door de ziel snijdende pijn (‘Hoe kan ik verder zonder jou?’) maar ook, ondanks dit alles, is er mogelijk sprake van opluchting (‘Hehe, eindelijk, dit hoofdstuk afsluiten geeft mij rust.’). Vaak zit er een taboe op het hebben van dagdagelijkse gevoelens richting de overledene. Meestal komen we hier niet direct aan toe, omdat we dingen aan het regelen zijn en ons mogelijk ook zorgen maken over de zorg voor kinderen en/of geld. Dan moet dat ook gewoon doordraaien. En daar komt ook nog eens bij dat nabestaanden soms drukker zijn met de mensen om hen heen, die bijpraten en op de hoogte stellen van de laatste bevindingen, dan met de verwerking van hun eigen pijn. Anderen stoppen het weg tot ze instorten. Ieder heeft een eigen rouwpad. Hoe kun je die mix aan gevoelens navigeren? Daarvoor kan het soms helpen om met een professional een gesprek te hebben. Zo hoef je het niet alleen te doen. Hierbij kan je ook jouw specifieke ervaringen toetsen.

Rouwen over het verleden (zoals het is gegaan) en de toekomst (over hoe het had kunnen zijn)

In de documentaire wordt aangehaald hoe belangrijk betekenisgeving is. Hoe kan ik er iets positiefs uit halen? Mijn ervaring is dat we daarin goed naar ons eigen aandeel moeten kijken. Maar ook naar dat wat buiten onszelf ligt. Niet besproken in het bovenstaande, maar in de documentaire komt ook naar voren dat Annemarie blogde over haar postpartum depressie –en daar veel mensen mee hielp. Maar wat mij raakte is hoe ze bezig is ‘nuttig te zijn voor anderen’, maar zichzelf daarmee mogelijk verliet? Vaak zitten we in de overlevingsstand. We doen dingen dan op wilskracht. Maar dat is wat anders dan het zaken doen vanuit overgave. Dat vraagt om het toelaten van onze zware, zwarte en donkere gevoelens. Van de imperfectie. In mijn praktijk zie ik dat we nog zoveel kunnen aanpakken, maar als we de innerlijke destructieve dynamiek niet blootleggen, dan rij je alleen maar harder het ravijn in. Oftewel, we hebben de leegte en de zinloosheid in onszelf te omarmen, om het leven weer te kunnen ontmoeten. Aan het einde van de documentaire zie je hoe de vaders (van jonge kinderen die alledrie hun vrouw zijn verloren aan zelfdoding) met elkaar een biertje drinken. Dat maakt het niet lichter, maar wellicht wel iets draagbaarder. Zoals Yoeri het verwoordt: “Ik vergeet soms hoe heftig het is. Maar je zakt echt door het ijs als je dit meemaakt.” Immers: Van welke droom heb je afscheid te nemen? Hoe blijf je staan, ook wanneer die pijn op belangrijke momenten in je leven weer zal worden aangeraakt, zoals bij het vieren van verjaardagen of het afstuderen van een kind?

Aanpak van omgaan met suïcidaliteit van een partner

Interventie 1: Ruimte maken voor de menselijke emoties die bij onvoltooide zaken horen

In een relatie is het volstrekt normaal om getriggerd te worden door elkaar. Wanneer iemand plotseling en out of the blue uit je leven verdwijnt, staan er vaak nog onvoltooide zaken open. Om hier ruimte voor te maken kan het helpen om de verschillende statussen van zijn in kaart te brengen. Hoe was de ander wanneer die zacht en zorgzaam was? Hoe was die ander wanneer die onhebbelijk, boos of humeurig was? Hoe was de ander naar de kinderen? Hoe op het werk? Enzovoorts. En dan draai je ‘m daarna om: Welke kanten had jij in de relatie? Hoe was jij wanneer je blij met je partner was? En als je minder blij was? Wat kwam vanuit jouw verleden op jouw partners’ bordje terecht? Waarvan heb je stiekem nog spijt en nooit sorry voor kunnen zeggen? Wat had je eigenlijk nog graag willen zeggen als dit nog had gekund? Samen hebben de touwtjes bij elkaar te knopen. Dit kan bijvoorbeeld in een familieopstelling, waarin je de onafgemaakte beweging naar iemand kan ervaren. In een soort levend rollenspel kan je zeggen wat je toen niet hebt kunnen zeggen. Dat hoeft niet over frustratie te gaan, maar kan ook ‘ik hou van jou’ of ‘ik mis je’ zijn. In de Leergang Systemisch Coach Zuidas leer je dit opstellingenproces professioneel begeleiden.

Interventie 2: Afscheid nemen van de toekomst die verwacht werd en verloren is gegaan

In relatie tot het rouwproces over ‘wat had kunnen zijn maar niet zal zijn’, kan een opdracht zijn om de voorgestelde toekomst met de gesuïcideerde persoon uit te werken. Waar rekende je op? Waar keek je naar uit? Wat had je jouw kinderen gegund? Wat blijkt daarvan niet haalbaar te zijn? Oftewel: welke rouw over de toekomst, over de potentie, over ‘wat mogelijk was geweest ware niet’ heb je te nemen? Vanuit die realiteit volgend: Welke kwaliteit van de gesuïcideerde ander zul je in jezelf moeten ontwikkelen, die je mogelijk aan diegene uitbesteed hebt (zoals specifieke liefde en zorg voor de kinderen of vrienden)? Is er soms ook sprake van opluchting, naast alle zware gevoelens en het gemis? En heb je al nagedacht over hoe je de ander op een respectvolle manier in je leven integreert? Hoe weef je die ander in als deel en feit van jouw levensgeschiedenis? Hoe ga je hier vorm aan geven bij toekomstige levensovergangen? En wanneer het ook voor jou onverwachts gebeurde, hoe ga je ermee om dat de aanloop langs je heen is gegaan? Hoe is het om de signalen gemist of niet goed opgemerkt te hebben? Welk verhaal vertel je over de ander en jezelf dat dit heeft kunnen gebeuren? Hoe is het om je dit overkomen te zijn? Hoe ben je hier mogelijk ook indirect of direct medeschuldig in geweest? Verwijt je jezelf daar iets in? Zoja, wat? En welke wake-up call, levensles of inzicht heeft dit alles jou gebracht? Met andere woorden: er is genoeg om op door te vragen vanuit het in rook opgegane toekomstbeeld. En alhoewel het in kaart brengen van de niet-geleefde toekomst nooit de pijn kan wegnemen, kan het ‘ermee leven’ mogelijk wel iets draagbaarder maken.

Interventie 3: Vragen die je kunnen helpen om verder te leven na suïcidaliteit van een geliefde

Alhoewel er boven al heel veel vragen uitgeschreven staan, kan je jezelf of een andere betrokkene ook nog onderstaande vragen stellen. Deze zijn ter inspiratie. De lijst is niet uitputtend. Zie het als een startpunt.

Conclusie

De gesuïcideerde wil vaak diens omgeving niet tot last zijn. De ‘oplossing’ die zij dan kiezen is eruit stappen. Maar in plaats van dat dit de boel verbetert, zorgt dit voor levenslange pijn bij nabestaanden. Die hebben afscheid te nemen van wat had kunnen zijn maar nooit zal zijn.

Voorkomen is beter dan genezen. Maar soms lukt het leren dragen van de pijn ons niet. En dan kunnen we als familie voor een ‘fait accompli’ worden gesteld. In mijn werk bij Hulp bij Suïcidale Gedachten, waarin ik ook regelmatig met nabestaanden werk, zie ik hoe belangrijk het rouwproces bij suïcide is. Hoe neem je afscheid van de toekomst samen? En hoe ga je om met de losse eindjes? Maar ook: Hoe bereid je je erop voor dat deze rouw bij elke levensfase zal terugkomen? Je met lotgenoten verbinden, steun van familie en vrienden, maar ook van professionals zoals een systeemtherapeut met expertise in suïcidaliteit kunnen hierin helpen. Maak je je zorgen om de depressie van jouw geliefde? Neem dan vrijblijvend contact op. Want samen lukt het vaak goed om de zwaarte te dragen. Metaforisch gesproken, zonder schaduw geen licht. En mogelijk hebben we juist die oneindige donkerte nodig om de sterren überhaupt te kunnen zien?

Zoek je hulp?

Bij nood: bel 113 (suïcidepreventie) of 112. Of neem contact op met jouw huisarts.

Heb je last van suïcidale gedachten (en budget om hulp zelf te bekostigen)?

Meld jezelf aan bij Hulp bij Suïcidale Gedachten. Of verwijs een dierbare en/of patiënt door. Ook kan je mij inplannen voor een consult of een intake. Daarmee kan je in aanmerking komen voor het inkopen van één van onze zorgpakketten: wachtlijstoverbrugging, voorkomen van crisis of terugval, begeleiding na een incident of zelfmoordpoging of aanvullende begeleiding bij start of tijdens een (s)GGZ behandeling.

Wil je graag leren hoe je met dader en slachtofferdynamieken werkt als professional?

Doe mee aan de jaartraining Leergang Systemisch Coach Zuidas. Elke 2 jaar start een groep. Of kom meepraten met academici, therapeuten, politici en journalisten op de European Peace Conference on Perpetrator-Victim Dynamics. Daarin zoeken we taal om dader- en slachtofferschap écht te doorgronden.